PROJECTEN

Islamitische scholen zien het als hun taak om hun leerlingen zo goed mogelijk voor te bereiden op hun rol in de Nederlandse samenleving. Het burgerschapsonderwijs vormt daartoe een zeer belangrijk middel. De kerndoelen die voor het burgerschapsonderwijs in het PO zijn gesteld gelden daarbij als maatgevend. 

Islamitische scholen zijn van mening dat het burgerschap van de leerlingen zich het beste ontwikkelt als dat van binnenuit komt en niet van buitenaf wordt opgelegd. Daarom wordt in het onderwijs uitgegaan van de islamitische krachtbronnen, dat wil zeggen elementen van de islam die het burgerschap van moslims funderen en de verdere ontwikkeling ervan stimuleren. Op die manier wordt verzekerd dat de leerlingen ook na de voltooiing van hun opleiding in burgerschap blijven investeren en het belang ervan blijven uitdragen en dit niet uit het oog verliezen zodra ze de deur van de school definitief achter zich gesloten hebben.  

De kerndoelen benadrukken twee aspecten van het burgerschap, te weten het sociale burgerschap, dat betrekking heeft op de horizontale relaties met andere burgers in de samenleving en het formele burgerschap dat vooral ziet op de verticale relatie tussen burger en overheid. De leerdoelen 34, 35 en 39 hebben voornamelijk betrekking op het sociale burgerschap en de leerdoelen 36, 37 en 38 zien vooral op het formele burgerschap. Hoewel beide burgerschapsaspecten nauw met elkaar verwezen zijn, worden zij omwille van de studeerbaarheid in het onderwijs van elkaar onderscheiden.

Bij het onderwijs over het sociale burgerschap staat de vraag centraal hoe moslims het beste kunnen bijdragen aan een harmonieuze samenleving waarin de menselijke waardigheid en het wederzijds respect de toon zetten. 

Tijdens de lessen zal worden stilgestaan bij de armoedeproblematiek in Nederland en daarbuiten. De leerlingen leren inzien dat ze dankbaar dienen te zijn voor hetgeen zij hebben en niet ontevreden over hetgeen zij missen. De noties van sjoekr (dankbaarheid) en rizq (herkennen van welvaart en armoede) zullen in dat verband als krachtbron dienen. Tevens zal worden ingegaan op de solidariteit die burgers dienen op te brengen voor medeburgers die door armoede worden getroffen met behulp van mas’uliyya (verantwoordelijkheid dragen voor zichzelf en anderen en rifq (zorgen voor elkaar).  

Daarnaast zal worden ingegaan op de burgerplicht van wederzijds respect. Op grond van Surat al Hujurat (49), 13 zal het belang van respect worden benadrukt, in het bijzonder voor ouderen en personen met gezag. De leerlingen wordt bijgebracht dat ze zorgzaam dienen te zijn voor kwetsbare groepen en respectvol moeten omgaan met verschillen op grond van de notie van akhlaq. De geborgenheid van je eigen gemeenschap, je familie en je gezin is belangrijk, maar moet je er niet van weerhouden om te gaan met leden van andere gemeenschapen, families en gezinnen. Vergevingsgezindheid en barmhartigheid zijn in de islam belangrijke waarden. 

Vervolgens komt ook de bijdrage die de leerlingen aan de samenleving kunnen leveren aan bod. Van moslims wordt op grond van lqra’ verlangd dat zij lezen, leren en investeren in hun persoonlijke ontwikkeling. Ook dienen zij de talenten van anderen te herkennen en benoemen en daaraan ruimte te geven: de samenleving is gebaat bij het inzetten van ieders talent en het bevorderen van samenwerking. Effectieve communicatie is hierbij essentieel.

De leerlingen zullen ook worden gewezen op het belang van het uitbanen van vooroordelen. In de Nederlandse samenleving dient, in overeenstemming met de islam, geen ruimte te worden geboden aan seksisme, racisme en homofobie. De leerlingen worden vertrouwd gemaakt met de tactieken van het ‘alledaags antiracisme’ met behulp waarvan ze weerstand kunnen bieden aan racisme en discriminatie. 

Tenslotte zal het belang van een goede omgang met onze planeet bij de leerlingen worden ingescherpt. Er zal aandacht zijn voor het belang van een gezonde levenswijze (het lichaam als Amanah). De nadruk zal worden gelegd op het belang van een goede behandeling van dieren, van duurzaamheid en respect voor de natuur en van hygiëne en respect voor de leefomgeving.

Bij het onderwijs over het formele burgerschap staat de vraag centraal hoe burgers hun verhouding met de overheid vanuit de islam zo goed mogelijk kunnen inrichten. 

Tijdens een van de lessen wordt het uitgangspunt van het formele burgerschap volgens de islam belicht. Wie moslim is in een minderheidsland heeft door het aanvragen van een visum of een verblijfsvergunning, dan wel het bezitten van de nationaliteit een veiligheidsverdrag, een anan, gesloten met de overheid. In ruil voor de bescherming die de gelovigen van de staat genieten, waaronder in ieder geval hun godsdienstvrijheid, zijn zij de overheid respect verschuldigd, dienen zij de wetten getrouw uit te voeren en dienen zij zich in te spannen om deel uit te maken van de samenleving. 

Tijdens de bijeenkomsten over het belang van democratie en rechtsstaat wordt aangesloten bij de noties sjoeraa (overleg) en ihtiraam (respect voor wetten en autoriteiten). Het functioneren van de parlementaire democratie wordt uitgelegd aan de hand van islamitische noties als de noodzaak om goed om te gaan met verschillen, de ambitie om door discussie van elkaar te leren en het belang van het dragen van verantwoordelijkheid. 

In het onderwijs zal worden stilgestaan bij het belang van vrede en veiligheid. Moslims streven naar vreedzame verhoudingen en wijzen geweld, anders dan bij wijze van zelfverdediging af. Islam is de godsdienst van vrede. Daarom zetten zij in op een vredige en veilige samenleving, zowel nationaal als internationaal. Het geweldsmonopolie berust bij de overheid. Moslims onderschrijven het verbod op agressie zoals opgenomen in het Handvest van de Verenigde Naties. Zelfbeheersing en conflicthantering zijn belangrijke waarden. 

De islam geldt als een belangrijke bron van grond- en mensenrechten. Vertegenwoordigers van islamitische landen speelden bovendien een belangrijke rol bij het opstellen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM). In het onderwijs zal dan ook veel aandacht worden besteed aan het belang van grond- en mensenrechten. Daarbij komt de vraag aan de orde hoe moslims eraan kunnen bijdragen dat anderen de bescherming van die rechten zoveel mogelijk kunnen genieten overeenkomstig de doelstelling van de UVRM. 

Het Nederlandse staatsmodel is gebaseerd op de verworvenheden van de Verlichting. Die maakte een einde aan de machtspositie van de kerk en de ongecontroleerde uitoefening van macht door de overheid. Er werd een scheiding tussen kerk en staat ingevoerd, die de wederzijde bemoeienis van beiden beëindigde: het is de kerk niet langer toegestaan de uitoefening van het overheidsgezag te beïnvloeden en de staat onthoudt zich van inmenging in religieuze aangelegenheden. De inrichting van de staat werd gebaseerd op de rede en het menselijk verstand en niet langer op traditie en (bij-)geloof. Veel van de Verlichtingsidealen komen uit de islam. Dat geldt bij voorbeeld voor het concept van de menselijke rede, dat is ontwikkeld door Ibn Rushd. Ibn Khaldun wees op het belang van kritisch denken: alle kennis moet met behulp van nieuwe informatie kritisch tegen het licht worden gehouden. Dat was in zijn ogen de beste remedie tegen het gedachteloos doorgeven van geaccepteerde kennis en tegen vooringenomenheid. Het Verlichtingsdenken en de islamitische wortels daarvan zullen worden belicht.

De Europese en Nederlandse samenleving zijn schatplichtig aan de islam: veel wetenschappelijke kennis op het gebied van de geneeskunde, astronomie, en natuurkunde, maar ook de filosofie is vanuit de islam tot ons gekomen. Dit gebeurde vooral via Andalusië dat een toonvoorbeeld was van religieuze tolerantie. De jonge Nederlandse Republiek slaagde er in de beginperiode in om de zojuist verworven onafhankelijkheid te bewaren door de steun van de Ottomaanse sultan en de sultan van Marrakesh.   

Nederland heeft te maken met een groeiend aantal migranten, waaronder asielzoekers die huis en haard hebben moeten ontvluchten. Het kost steeds meer moeite om de migranten op te vangen en te huisvesten wegens een gebrek aan capaciteit, woonruimte en lokaal draagvlak. In de les zal worden ingegaan op de toelating en opvang van migranten in het licht van regels, normen en waarden. Uitgangspunt daarbij zijn de vereisten ten aanzien van gastvrijheid en asiel die worden gesteld door de islam.  

Nederland en de internationale gemeenschap staan voor rechtvaardigheid. In de lessen zal worden ingegaan op de manier waarop die rechtvaardigheid wordt ingevuld. Op internationaal niveau is daarbij een belangrijke rol weggelegd voor internationale tribunalen en mensenrechteninstanties, binnen Nederland ligt het zwaartepunt bij de rechterlijke organisatie en instanties als de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme en het College voor de Rechten van de Mens. In het onderwijs zal worden ingegaan op de taken en werkwijze van deze instanties en de vraag worden beantwoord in hoeverre zij rechtvaardigheid, ook in islamitische zin, bevorderen. De leerlingen leren zelf hoe zij het beste kunnen omgaan met discriminatie en racisme en negatieve berichtgeving. Daarbij wordt uitgegaan van alledaags antiracisme, dat wil zeggen de strategieën en tactieken die minderheidsgroepen over de hele wereld hebben ontwikkeld om zich tegen racisme teweer te stellen.